COMELEC

And Deputy Executive Director Attorney Helen G. Aguila-Flores, and other members and officers of the Commission on Elections, sir. Thank you.

Thank you. So, wala nang... Si Senator Sotto pa, isang opening statement.

Thank you. Thank you, Mr. Chairman. Actually, it's not an opening statement, but let me just place on record. First, I am in full support of the budget

of the Comelec, with our Chairman Garcia. And I can never say no to the son of my mentor, Commissioner Ernest Maceda. So I just have, if you don't mind, I just want to put two questions after your presentation of the budget, but I might not be here to listen to it. There's another event I have to be there. I just wanted to find out from you later on if you

can brief our chairman: what will you do if the Supreme Court issues a TRO tomorrow on the bill of the BSKE? And then the next question is: how much have we spent, and how much will be wasted if the postponement pushes through, which is right now already pushing through? That's all. So again,

my full support to the Comelec. Thank you very much. Thank you, Mr. Chairman.

Hindi mo nahintay 'yung sagot? Okay, so, yeah, please.

Maraming salamat po, Mr. Chair, your honors. Una po muna, siyempre po napakahirap sa kalagayan ni Comelec sapagkat naghanda naman talaga kami sa ating pong barangay at SK elections. Subalit, kinikilala po natin ang kapangyarihan ng Kongreso, at sinabi rin po ng Supreme Court 'yan sa pinaka-latest case na

2025, ang sabi po niya,

ang kapangyarihan

na mag-fix ng term

ay nasa Kongreso lamang.

Sole and only authority belongs

to Congress. Therefore, ang ginawa

po noong 2025, fixing the term po yan

from 3 years to 4 years.

Ngayon po, from 4 years to 5 years.

At sabi pa po ng Supreme Court,

voting 852, na yun daw

po kasing pag-postpone ng

baragay ng SK elections

ay incidenta lamang sa pag-fix

ng termino. Talagang kakailanganin

dahil mayroon daw po transition period

na tinatawag. At dahil po dyan,

kailangan talaga na magkaroon

ng period para lang

maihanda yung pag-fix

ng termino yan from 4 years to 5 years.

Wala pong pinagkaibahalo sa issue

ang 2025 at yung issue

po sa kasalukuyan. At

syempre po, maaaring magbago ang

Korte Suprema sa voting niya na 852.

Pero sa part po ni

Comele, pinahinto na po namin

kaagad ang lahat ng aktibidad

in relation to the

2026 barangay ng SK

election ng November 2

bilang pagkilala na may

bago na po tayong batas. Binerify

po namin sa official gazette na published

po kaagad nung mismong araw na pinirmahan

ng ating kagalanggalang na Pangulo

and therefore, pinahinto po namin ang lahat

na kung meron pa kami mga preparation,

lalong-lalo na po dapat ngayong araw

na to ay filing ng certificates

of candidacy hanggang October 5.

Dapat po. Ngayon,

syempre po, pinaghahandaan namin paano

kung sakasakali merong

restraining order o papahintuin ng Comelec.

Alam po natin na hindi po

kambika agad din, Mr. Chair,

yung honors, na kinabukasan

o Wednesday ay mag-i-issue kaagad ng

resolution na filing tayo ng candidacy.

Meron po talaga yung information

dissemination sa mga kababayan natin

sa buong bansa. And therefore, baka po

abutin yun mga hanggang dalawang linggo.

Ngayon po, tinigil na rin po namin

yung paghahanda tungkol po sa

ating pong, dapat po kami ngayon

ay nag-de-deploy na ng mga

kagamitan. Ang lahat po ng mga

kagamitan natin, usually ginagawa natin

ay first week

ng isang buwan bago ang halalan.

Lalo na po sa mga malalayang lugar tulad

ng Mindanao at Visayas.

Pinatuloy po namin

yung pag-iimprenta ng mga

listahan sa labas ng presinto,

sa loob ng presinto, para lang po

matapos na lahat yun. Pero yung po

mga balota ay nakumpleto na po namin

pero yun po ay pinapa-warehouse na

natin sa kasalukuyan. Yung po

mga gamit, Mr. Chair, your honors,

katulad ng Indelible Inc., alam po

namin, one year lang ang warranty period

niyan. At may posibilidad na matuyo

po halimbawa yung ating Indelible Inc.

Nakipag-usap po kami sa provider,

sabi namin sa kanila, we will

legally accept

the delivery, baka pe pwedeng sa inyo munang

warehouse. Total aircon po yung warehouse

nyo, at dahil aircon yung warehouse nyo,

baka pe pwedeng kung sakaling may

masira, magkaproblema yung

quality, ay papalitan nila. Pumayag

po sila sa lahat sa ganoon. Yung po

mga ball pen, one year lang din po

ang period niyan, kasama

na rin po ang mga time print takers,

kung kaya nakiusap kami, baka pe pwedeng

two years ang ating po warranty

period para kung sakasakali

na ma-reset nga po tayo, dire-diretsyo na,

at least magagamit pa rin natin yung mga

gamit po na yan, at papalitan pa rin po

nila. So, can the Comelec hold the

election at this point?

Mr. Chair, your honors, kasi po sigurado

yung gagamitin po nating

sagot dyan, ay maaaring

gamitin sa amin sa Supreme Court, and that may be

construed by the Honorable Supreme

Court as pre-empting their

action by tomorrow, simply because

again, tama po kayo na, i-file kanina,

and surely it will be discussed

by tomorrow by the

Supreme Court. Mukha pong hindi

namin kaya ang November to Mr. Chair,

however, the Comelec always

have powers under

the omnibus election code, and what are the powers

na nasa amin? Yung pong

pwede po kami mag-declare

ng postponement of the election, on a

limited sense.

Binigyan po kami ng

Kongreso ng delegated authority

to postpone the election in case of

terrorism, violence,

in case of force

majeure, yung pong force majeure, yung

pong hindi natin inaasaan. Kung sakasakaling

may SC decision, nabanggit ko na rin

po dati ito sa SC nung magkaroon kami

ng oral argument, sabi ko po,

any of your decision or your order may

be construed, interpreted by

Comelec as a force majeure, and therefore

we can extend the

election within at least 30 days

after the secession of that

force majeure. So pwede naman po siguro

namin gamitin yun, although

somebody will question definitely, but

ang importante po, whatever

the Supreme Court will release by

tomorrow, the Comelec naman po is prepared

just in case.

Come what may, you're budget ready, di ba?

Yes po. In fact po, nakagasos

na po kami, Mr. Chair, your honors,

ng 8 billion na po,

Mr. Chair, kasi po yung isa po ay

obligated at saka, so

8 billion na po, and yung

pong 10.9 billion,

na natitira sa amin,

per provision po nung ating bagong

batas, any unexpended balance

of the Barangay and SK election shall

be a continuing appropriation

on the part of the Comelec, and can be

and should be used by Comelec

for the preparation for the

national and local election of 2028.

And you have the authority under the

Constitution to realign.

Yes po, Mr. Chair.

Being a constitutional body, di ba?

Yes po, Mr.

In fact po, Mr. Chair, yung pong nilagay

na provision, welcome na welcome po,

nagpapasalamat po kami doon sa provision na yun,

ng batas, kasi po at least

although we have that authority to

realign, at least in order to

ensure transparency, maliwanag po

na kung sakali pong

ganap na ito na mapatupad

yung batas na to, yung pong 11 billion

more or less, yung po kasi yung

aming papakiusap mamaya, tinanggalan po

kasi kami, Mr. Chair, ng 15

billion plus 723

billion po, ang natanggal

kay Comelec. So, at least po

yung 11 billion more or less can be used by

Comelec in order to

ensure that the election of

2028 will not be compromised.

Ano pa ang pakikinabangan doon sa

ano pa pwedeng pakinabangan

doon sa 8 billion na naggasta na?

O naka-locate na?

Mr. Chair,

in all fairness po, nangyari na po

sa atin dati nung nag-reset tayo ng Barangay

and SK, yung mga balota po, 71

million po lahat yun for the regular voters.

71 million na po kasi ang

votante natin. Yung pong balota para sa SK,

25 million.

In all fairness naman po,

at yung putal

talaga ay magagamit naman sa isang reset na barangay ng SK election.

The Comelec End Bank will just issue a resolution saying na although November 2, 2026 ang nakaprint doon,

pwede pa po namin gamitin lahat yun.

Yung po lahat ng mga gamit na na-procure na Comelec, pwede po natin magamit lang basta po ma-safekeep, ma-warehouse, nang maayos.

Yung po na-hire namin na mahigit 1,000 na casual employees at yung mga overtime,

yun naman po ay na-hire at nag-overtime kami to ensure na meron tayong gamit

at meron tayong na-imprintan ng mga kagamitan.

So, in all fairness po, doon sa baka may mamawala, masayang, wala naman po.

But of course, when we reset an election, katulad ang ginagawa po natin lagi,

we are going to reopen once again the registration of voters by second week of November this year po.

And it will last until June 30 next year.

We are projecting additional 3 million voters.

Kung sakasakali po, pagdating po ng 2028, meron po tayong 74 million.

Pagdating po ng Barangay NSK election na second week of November of 2028,

sabihin na po natin may dagdag na 1 million kasi meron po magkikinsi-anyos na mga votante, na mga SK.

So, magkikinsi-anyos po sila, dagdag po sila doon.

At yung mga nagkikinsi naman ngayon, pwede po maging 18 later.

So, madadagdag po sa atin.

Pag po nag-reset tayo ng Barangay NSK, lagi pong hihingi kami ng dagdag na budget.

Kasi po, dagdag na votante, dagdag na president.

Dagdag na electoral board members, dagdag na election para Pernalia.

Maraming salamat po.

Ang masasayang lang, yung talagang tapon, ito yung manpower utilization, di ba?

In terms of, for the preparation.

Yes po, Mr. Chair.

Like overtime pay, etc.

Yes po, pero yun po naman, yun naman po, Mr. Chair, ay nagamit namin yung mga overtime

para lang po masigurado namin na piprint namin na maayos yung mga balot.

Masisigurado pong nakahanda lahat yung mga presinto natin, yung mga polling place natin.

So, technically, hindi naman po, wala po, Mr. Chair.

Thank you. So, let's listen to your presentation.

Maraming salamat po, Mr. Chair.

Yun na yung question and answer. Pagkatapos ng presentation, submitted na.

Maraming salamat po, Mr. Chair, your honors.

Go ahead, please.

Kung inyo pong mamarapatin.

Yes.

Maraming salamat po, Mr. Chair.

With your kind permission, nabigyan lang po ako ng konting maiksing-maiksing,

munting accomplishment po ng inyong commission election nitong nakaraang 2025.

Ang aming pong budget utilization for 2025 ay 97%.

Sapagkat ang 2025 po ay national and local election, midterm elections po yan.

So, halos talaga pong nagamit namin ang lahat ng ating pong budget.

At dito po inalaan talaga, hindi lamang sa commission, kung hindi po yung pagkukondak natin,

ng halala.

Ang 2025 po ay napakataas.

Ang voters turn out, 82.2%.

Pinakamataas po yan sa kasaysayan ng midterm election sa ating midterm election.

At dito pong 2025 din, ang inyong Comelec ay nahalal bilang chairperson ng Association of World Electoral Bodies.

At the same time, Association of Asian Electoral Authorities.

Both at the same time, first time po na nangyari yan sa kasaysayan ng inyong dalawang electoral bodies.

Of course, madami po kami naisagawa.

Maliban sa national and local elections, na pinakamabilis po noong 2025 sapagkat nakapagproklamo po kami ng mayor sa gabi ng araw na eleksyon noong May 14.

Kinabukasan, nakapagproklamo po kami ng mga congressmen at gobernador.

Yung pong mga senador na proklamo namin in five days.

At yung party list na proklamo po namin in seven days.

The fastest in the history of Philippine election.

Ngayon po, recently po, ang aming kahit paanong munting accomplishment, ay yung pong Bangsamoro parliamentary election.

Kauna-una.

Sa ating kasaysayan.

Magbaga mat hindi po perfecto, ito po yung nagkaroon ng 84.34% voters turnout.

Highest.

84.34% po highest in the history of our country's election.

Madami pong talagang bumoto ng mga kababayan natin.

At mukha naman po accepted, acceptable sa lahat ng mga majority party, minority party at iba pang mga partido politikal.

Sa pagkat highly contested, napakaliit lang po ng lamangan.

Yung isa nakakuha ng 16 seats, yung isa nakakuha ng 15 seats, yung isa nakakuha ng 8 seats, at yung isa nakakuha ng 1 seat.

Subalit yung pong mga sectoral organizations, kahit po yung mga parliamentary districts, ay wala naman po mga narinig kami mga conference din.

We were able to proclaim the 80 seats all in all.

The next day lang po.

Bago po inabot ng gabi, na proklamo na po kaagad namin yung ating mga nanalo na mga parliamentary districts.

Members ng Bangsamoro.

So, yan po at the same time ang Inyapong Commission on Election was awarded the Commission of the Year.

International award po yung aming tinanggap na yun.

Plus all four other awards given by the international body, ICPS, to the Commission on Election.

So kahit paano po, ay malaking accomplishments sa amin.

Including the three consecutive for the first time in the 85-year history of the Comelec.

Kami po yung nakakuha ng tatlong magkakasunod na unqualified opinion from the Commission on Audit.

So, yun naman po ay kahit paano, yung pananalapi, mapagmamalaki namin na inaayos po namin upang kahit paano,

may pagtitiwala ang tao at masigurado ang proper accountability and transparency.

Kaya lang po, Mr. Chair, kami po yung nag-propose dahil naghahanda po kami ng halalang para sa 2028.

Nag-propose po kami.

Na sana makakapag-print na kami ng balota next year.

Sana makapag-procure na kami ng machine by next year.

Hindi po po pwedeng 2028 ang pag-print ng balota, pag-procure ng machines, at lahat po ng mga gagawin ay hindi pwedeng 2028.

Dapat po lahat siyan, sa karanasan natin, ay a year before the election.

Ang problem po ay nabawasan po kami, Mr. Chair.

Mr. Chair, if I may lang po. May tanong lang ako, isang question lang.

Napapansin ko, tumataas na yung trajectory ng mga voters' turnout.

From 2016, am I correct? 2019, 2022, 2025, until sa BARM election, yung pataas siya, no?

Yes po.

Ibig sabihin, nagpa-participate na po ang mga kababayan natin, mga voters, tumataas na.

Tama po kayo, Mr. Chair. In fact, ang kabataan ng 2025, 45% ng mga kabataan ang bumoto po ng 2025 National and Local Elections.

At kita niyo po, kahit po barangay ng SK Elections, mataas din po ang voters' turnout.

Sa dito pong Bangsamoro, after more or less three postponements, nakapagtataka at nakakatuwa po, 84.34%.

Maalala ko before, about 70% up lang po. Ngayon, umabot na ng 82%, umabot na ng 84% nung BARM elections.

Ibig sabihin, nagpa-participate na po ang mga ating mga kababayan. Sana, tumaas pa lalo ito to 90%.

Sana po. Ang isa pong dahilan talaga din po dyan is automation of the election.

And at the same time, siguro po yung malawakang voters'

education campaign. At tulong na rin po ng iba't ibang civil society organizations.

Meron lang akong gustong i-suggest rin po sa inyo. Pakicheck nyo lang po.

Napansin ko, kahit na 82% yung voters' turnout sa national natin,

but sa mga overseas Filipino na voters natin, less than 50% po yung turnout.

So, maaaring tingnan nyo na hindi na sila mahirapan or na bumoto or mainganyo silang,

bumoto, maaaring malayo o nahirapan sila, baka maka ano kayo, makagawa kayo ng bagong sistema

na mas maging convenient para sa mga overseas Filipino.

Maraming salamat po, Mr. Chair. Kami po ay nagsagawa na sa kauna-unang pagkakataon in our history

ng ating tinatawag na internet voting nito pong 2025.

Maaaring po kasing bago at syempre po medyo sinasalat pa ng mga kababayan natin kung paano talaga ito tinitingnan.

Hindi po ganun kataas. Sa isang midterm elections po, Mr. Chair, lagi po siyang mababa.

Hindi pa po siya tumaas ng 20%. Noong nakaraang 2020, kahit po noong 2022, inabot lang po ng 18.3%.

Ito pong 2025, 18.2%. Pero po pagka presidential election, tumataas po siya, Mr. Chair.

Noong 2022 po, presidential election, inabot po siya ng 40.59%.

So, less than 50% pa rin po.

Yes po, Mr. Chair.

Para naman mabigyan sila ng pagkakataon.

Yung mga OFWs natin, gustong-gustong bumoto noon.

Kaya lang siguro, maaaring yung oras nila o yung saan sila pupunta o hindi nila alam na meron na tayong online voting.

Baka yung formation campaign nyo po, mas mapaigting pa po.

Salamat po.

Maraming salamat po, Mr. Chair.

So, kami po, Mr. Chair, ay nabawasan ng 7 billion yung una.

Tinanggal po namin, zero po kami sa budget para sa aming pinapagawang building.

Zero po kami sa budget para sa mga local.

Zero po kami sa mga field-integrated offices po namin.

Originally po, 7 billion ang tinanggal sa amin.

Pero pagdating po ng NEP, nadagdagan po ito ng 15 point something billion.

So, more or less po, 22, 23 billion ang nawala po sa amin.

Ang problema po namin, doon po sa 15 billion na nawala sa amin,

okay na po yung tinanggal lang kami sa regular agency budget.

Pwede po kami magtipid ng lahat.

Pero we cannot compromise, Mr. Chair, yung automated election natin ng 2028.

Tinanggal po sa amin, Mr. Chair.

For example, tayo po ay magkakailanganin po natin more or less 24,000 machines.

124,000 machines para sa 2028 elections.

Kung kaya lang po, natanggalan po kami more or less ng 1.6 billion.

Question, if you know, how much has the House restored?

Kasi we have not received the GAB, the General [unclear] Bill, yung house version.

And if you know, nag-restore ba sila sa...

Wala po, Mr. Chair.

During the budget deliberation po, nakiusap na lang ako sa, kami po sa committee on appropriation, subcommittee on appropriation,

na kung pe pwede.

Kung yung pong, kasi alam po namin, Mr. Chair, yung 16% na napakaliit na space, budget space po natin,

mukhang wala naman po kami pagkukuhanan kung saan pa natin kukuhanan yung departamento.

Ang sabi na lang po namin, kung sakali pong hindi matutuloy ang barangay ng SK elections,

baka pa pwede pong yung 10.9 billion na unexpended balance, gamitin na lang po namin, ilagay na lang po,

at kaya po nakakatuwa doon sa BSKE po na ilagay.

Pero ang Congress din po, sa kanila pong special provision, ilalagay din daw po yung provision na yan

para daw po makasigurado na may magagamit si Comelec.

Understood. So you're hoping na ma-postpone?

Yes po, kaya po, Mr. Chair. Kami naman po, naandito kami, hindi po para pabigatin ang problema pa ng committee

kung saan po kukuhanin pa yung sa amin. Yung sa amin lang po is, sana po mailagay na lang din as a special provision

yung pong nailagay sa barangay ng SK. Malaking tulong na po yun,

because maibabalik po namin, Mr. Chair, yung 9 billion, 9.2 billion na nawala kay Comelec

na pang national and local election.

Yung natitira pong kulang-kulang na 2 billion, yun na lang po yung gagamitin namin pang-hire ng casual employees,

yung pong sa registration of voters namin, and such other activities na natanggal po sa regular agency budget.

Ang importante po, okay na po yung 11 billion kesa po, kahit po nawala yung buong 15, at least po mayroon kami yung 11 billion.

Kindly update, kasi yung binigay sa aking briefer, yung sa utilization rate,

well, it is true na 99.9 yung, as of December 31, yung aming data.

Kung meron kayong as of June 30, 2026, kindly update us.

Yes, po, Mr. Chair.

Kasi yung sa, yung na-release talagang nasa 99.9%, no?

47.334 billion ang na-release, na iwan lang 32 million eh.

But of the release amount, 26.4 billion or 55.9%

lang yung obligated.

Okay, so yung 20.861 billion, corresponding to 44.1%, yun ang remain unobligated.

Pero yung disbursement rate, again, mataas.

So,

So, Mr. Chair, sa kasalukuyan po, as of September 15, ang aming pong budget utilization ay 38.68%,

sapagkat ito nga po yung sa barangay ng SK, yung part ng period po,

Yeah, I know. Pero yung obligation, yung unobligated, nabawasan na?

Yes.

Naka-factorin yung BSKE?

Yes, po, Mr. Chair.

Ah, okay. Thank you. Understood.

So, dito po ako para sumuporta sa inyo.

Anyway, I would like to congratulate the Comelec, led by Chairperson George Garcia,

sa lahat po na empleyado, sa lahat ng commissioners, ng directors ng Comelec,

for the successful conduct of the first ever Bangsamoro Parliamentary Elections.

Congratulations po sa inyong lahat.

Anyway, we'll give you time to submit according to the order of priorities,

kung ano yung gusto nyong ipaugment.

And let's find out if we can create some fiscal space pagdating nung GAB sa amin.

Yes, po, Mr. Chair. Maraming maraming salamat.

Ano pa naman? November pa naman siguro yung plenary dito eh, so...

Okay. So, yeah.

I move to approve the budget of the Commission on Elections.

And I recommend pala to approve the budget and submit it to the plenary for consideration, po.

There's a motion to recommend to the plenary the budget of the Comelec.

So, hearing no objection, so submitted, approved. Thank you.

Maraming salamat po, Mr. Chair. Senator Bong, maraming maraming salamat po.

[unclear] suspended.